Al heb je een prima compressie, het beste gasmengsel en een perfecte timing, zonder dat kleine vonkje is je bromfiets......niets.
Bij de meeste van onze rijwielen met hulpmotor is een zgn. vliegwielmagneet-ontsteking toegepast. De werking ervan is in nummer 69 van De Gevleugelde Fiets uitgebreid beschreven. Waarom dan dit verhaal? Simpel, bijna al mijn oude Motobécane ontstekingsspoelen zijn op en nieuwe bestellen bij MBK in Frankrijk kan sinds kort niet meer. Verder heb ik gemerkt dat er veel problemen met ontstekingen zijn, waarvan men zich niet altijd bewust is. Gelukkig zijn er diverse vervangers beschikbaar, zodat ook in de toekomst onze rijwielen op de weg te bewonderen zullen zijn.
De hoogspanningsspoel, een zwakke schakel.
Een van de zwakste punten van een oude Otto-motor is de hoogspannings- (ontstekings-) spoel. Door slijtage van de isolatielaag van de dunne draad van het hoogspanningsgedeelte krijg je op verschillende plaatsen kortsluiting. Hierdoor doen er te weinig windingen effectief mee en de opgewekte stroom is daardoor te laag. Het gevolg is dat de vonk (soms) uitblijft.
Een slechte interne isolatie van een condensator kan ook tot een dergelijk zeurend gedrag leiden. Is een onderdeel 100% defect is, dan heb je de oorzaak meestal gauw opgespoord, maar als iets van tijd tot tijd stoort, dan wordt het al gauw lastiger en lijkt wel of er magische krachten in het spel zijn. Bij een versleten spoelen treden problemen op, die men aldus verwoordde:
"Die motor wil niet echt, hij moet meer kunnen, maar het komt er niet uit.
Soms start hij direct, maar als ik er een tijdje op gereden heb dan houdt dat kreng ineens weer op.
Ik heb de indruk dat hij overslaat en zijn vermogen niet bereikt.
Hij rijdt amper 35 km per uur, terwijl hij een dijk van een compressie heeft."
Hij vonkt toch goed!
Een goede hoogspanningsspoel of bobine wekt een hoogspanning van 10.000 Volt op; deze spanning kan een afstand van circa 3,3 mm overbruggen onder normale atmosferische omstandigheden.
In de cilinder ligt die overbruggingsafstand op 1 mm t.g.v. van de invloed van het gecomprimeerde gasmengsel. Dit verklaart waarom een bougie, die aardig lijkt te vonken in de buitenlucht, ontstekingsproblemen kan geven.
Nu zijn er slimme vogels, die de elektroden van de ontstekingskaars terugbrengen naar 0,2-0,3 mm. Als tijdelijke oplossing werkt dat redelijk totdat de bougie begint te parelen.
Bij een overbruggingscapaciteit van maximaal 0,3 mm is de spanning nog maar 1/3 van de oorspronkelijke spanning. Je kunt dus stellen dat zo'n spoel aardig rot is.
Een extra addertje onder het gras.
Wanneer een ontsteking onder koude omstandigheden een redelijke vonk geeft, dan neemt bij het opwarmen van de spoel de weerstand toe en zal de stroom via andere wegen een uitweg zoeken. Dit verklaart de problemen die pas optreden na 5 minuten rijden en het wisselende karakter van de prestaties van de motor.
Een bobine moet daarom voldoende lang worden belast op een testmachine! Een spoel, die aanvankelijk een flinke vonk opwekt, houdt het soms na een halve minuut voor gezien.
Dit opwarm-effect kan nog extra verergerd worden door een kromme ontstekingsgrondplaat. Hierdoor kan de spoel het vliegwiel raken, waardoor deze erg heet wordt. Het resultaat is geen vonk en dus geen ontbranding. Een 'schele' grondplaat moeten we dus altijd controleren en zo nodig uitrichten.
Donar's Delight.
Daar zit je dan met je uitgebluste spoel, terwijl je een krachtige bliksemgenerator nodig hebt, om dat gasmengsel keer op keer in vuur en vlam te zetten.
Er zijn gelukkig diverse oplossingen mogelijk, die behalve op Motobécane ook op veel andere merken van toepassing zijn.
1. Traditionele hoogspanningsspoel (dubbele wikkeling) Advies niet toepassen en zeker nooit kopen als hij geen duurtest heeft ondergaan. Zelfs ongebruikte spoelen in de verpakking zijn vaak nog ondeugdelijk! Bijkomend probleem: goede spoelen worden zeer schaars en zijn dus geen oplossing voor de toekomst.
2. Nieuw wikkelen van 1. Een mooie en relatief dure oplossing door het ambachtelijk karakter van het wikkelen.
3. Laagspanningsspoel (voedingssspoel of lichtspoel) met een externe bobine, Dit is een goed concept vooral als men van een krachtige moderne standaard bromfietsbobine gebruikt. De meeste componenten zoals 6 Volt externe bobines zijn in de rijwielhandel verkrijgbaar. Wel zijn enige aanpassingen aan het rijwiel noodzakelijk voor bevestiging van de externe bobine, de inbouw van de voedingsspoel en wat bekabeling.
Het maakt op zich niet zoveel uit welk merk 6-Volt bromfietsbobine, voedingsspoel of condensator (0,2 (F) je toepast; veel belangrijker is de kwaliteit van de inwendige isolatie van condensator en bobine.
4. Elektronische ontsteking met externe bobine De functie van de elektronische ontsteking is in principe gelijk aan die van een gewone condensator nl. de bobine te voorzien van een sterke stroomstoot. Een elektronische ontsteking kan aangestuurd worden via een sensor maar ook via de contactpunten.
Overzicht bromfiets-ontstekingen:
Noot 1 *) :
Voor geïnteresseerden in elektronische ontsteking verwijs ik naar het boek:
Elektriciteit en Elektronica voor auto's van B.Kierhof Uitgeverij Kluwer.
Noot 2 **)
E.J.Bosman te Emmen heeft een transistor-ontsteking ontwikkeld, die gebruikt kan worden voor 6-12 Volt-systemen. Exclusief gelijkstroomvoeding, bobine en kastje kost deze unit slechts f 30,00. Voor lezers, die enig verstand hebben van elektronica, is dat een leuke uitdaging voor de komende wintermaanden. Telefoon: Joost Bosman :0591-640202.
Nawoord
Mochten er lezers zijn, die andere (betere) oplossingen toegepast hebben, dan zou ik dat graag willen weten, zodat we dat hier kunnen vermelden.